Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến để hoàn chỉnh dự thảo Tờ trình và Dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi), trong đó đưa ra những tồn tại, bất cập và đề xuất bổ sung nhiều quy định mới đáng chú ý.

Những bất cập của Luật Kinh doanh Bất động sản 2014

Trong dự thảo tờ trình gửi Chính phủ, Bộ Xây dựng cho biết, Luật Kinh doanh bất động sản 2014 dù hiện đại, tiến bộ tại thời điểm ban hành nhưng một số điều luật đến nay đã không theo kịp sự phát triển nhanh chóng và mạnh mẽ của thị trường bất động sản. Quá trình triển khai thực hiện đến nay đã nảy sinh những tồn tại, bất cập.

Về kinh doanh bất động sản, phạm vi điều chỉnh và quy định của Luật Kinh doanh bất động sản 2014 chưa được rõ ràng hoặc có sự giao thoa với một số pháp luật khác như: Luật đất đai (về chuyển nhượng quyền sử dụng đất), Luật Nhà ở (về mua bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở), Luật Đầu tư (về chuyển nhượng dự án bất động sản), pháp Luật dân sự (về hợp đồng kinh doanh…).

Luật Kinh doanh Bất động sản 2014 quy định chung về kinh doanh nhà, công trình xây dựng hình thành trong tương lai nhưng chủ yếu là điều chỉnh hoạt động kinh doanh nhà ở hình thành trong tương lai mà chưa quy định đầy đủ đối với các loại bất động sản hình thành trong tương lai khác (như công trình thương mại, dịch vụ, du lịch,…).

Về kinh doanh dịch vụ bất động sản (dịch vụ sàn giao dịch bất động sản và dịch vụ môi giới bất động sản), Luật Kinh doanh Bất động sản 2014 đã có quy định về điều kiện, trách nhiệm đối với tổ chức, cá nhân kinh doanh dịch vụ môi giới bất động sản. Tuy nhiên điều kiện các tổ chức, cá nhân được kinh doanh dịch vụ môi giới bất động sản, điều kiện được thi sát hạch về trình độ hiểu biết pháp luật, về kỹ năng hoạt động môi giới bất động còn đơn giản; chưa kiểm soát tốt được hoạt động của các cá nhân hành nghề môi giới bất động sản.

Thực tế, một bộ phận đội ngũ làm môi giới bất động sản còn yếu về chuyên môn, hiểu biết pháp luật hạn chế, chưa có tính chuyên nghiệp, yếu kém về đạo đức kinh doanh dẫn đến tình trạng làm ăn “chụp giật”, không chịu trách nhiệm, gây thiệt hại cho khách hàng; chưa hình thành được hệ thống giao dịch đồng bộ, hoạt động có hiệu quả, đảm bảo kiểm soát tốt tính pháp lý của các giao dịch bất động sản, bảo vệ được quyền lợi của người tiêu dùng; còn có hiện tượng các sàn giao dịch BĐS câu kết với nhau “ôm hàng”, “làm giá”, “tạo sóng”, “ thổi giá”, gây “sốt ảo” ăn chênh lệch làm nhiễu loạn thị trường bất động sản.

Có hiện tượng các sàn giao dịch bất động sản câu kết với nhau “ôm hàng”, gây “sốt ảo” ăn chênh lệch làm nhiễu loạn thị trường bất động sản. (Ảnh minh họa)

Bộ Xây dựng thừa nhận, các giải pháp điều tiết, bình ổn thị trường trong một số giai đoạn chưa đảm bảo đồng bộ, thiếu nền tảng quy định pháp luật, thiếu chủ động về nguồn lực nên việc triển khai thường khó khăn, tác động chậm.

Thị trường bất động sản phát triển thiếu kiểm soát, không có quy hoạch, kế hoạch, chạy theo lợi nhuận, phong trào; cơ cấu sản phẩm bất động sản không phù hợp, dư thừa bất động sản cao cấp, thiếu bất động sản đáp ứng nhu cầu sử dụng thực tế.

Giá nhà ở, giá bất động sản đặc biệt là tại khu vực đô thị còn cao so với mặt bằng thu nhập chung của người dân cũng như tốc độ phát triển của nền kinh tế. Bên cạnh đó, tình trạng đầu cơ bất động sản vẫn còn diễn ra khá phổ biến ở các địa phương, nhất là tại các khu đô thị lớn, khiến cho hoạt động của thị trường bất động sản thiếu tính bền vững và ổn định.

Trong khi đó, trách nhiệm quản lý nhà nước về thị trường bất động sản chưa đầy đủ, chặt chẽ; công tác thanh kiểm tra, xử lý sai phạm chưa tốt… nên cần thiết sửa đổi, bổ sung luật Kinh doanh bất động sản 2014 để làm môi trường pháp lý rõ ràng, tạo động lực phát triển thị trường bất động sản.

Bổ sung hành lang pháp lý cho condotel, officetel

Bộ Xây dựng cho biết, dự thảo luật Kinh doanh bất động sản có 99 điều, chia thành 11 chương. Dự thảo sẽ quy định sửa đổi, bổ sung một số nội dung để làm rõ, bảo đảm tính công khai, minh bạch của hoạt động kinh doanh bất động sản và tránh chồng chéo, giao thoa của hệ thống pháp luật.

Đồng thời, làm rõ các nội dung liên quan đến kinh doanh bất động sản dưới dạng quyền sử dụng đất trong các dự án bất động sản, tránh chồng chéo với pháp luật về đất đai; hợp nhất các quy định yêu cầu về công khai thông tin bất động sản của Luật hiện hành và các quy định về thông tin nhà ở của Luật Nhà ở để thống nhất quy định trong Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi).

Đáng chú ý, dự thảo luật sẽ bổ sung một số nội dung quy định cụ thể về giao dịch, kinh doanh các loại bất động sản là công trình căn hộ khách sạn (condotel), biệt thự nghỉ dưỡng (resort villa), công trình văn phòng làm việc kết hợp lưu trú (officetel), nhà phố thương mại (shophouse); bổ sung quy định về việc điều tiết để bình ổn và bảo đảm sự ổn định, lành mạnh của thị trường bất động sản.

Tại Chương 3 quy định về kinh doanh nhà ở, công trình xây dựng hình thành trong tương lai, gồm 7 điều nêu nội dung các loại điều kiện đối với nhà ở, công trình xây dựng hình thành trong tương lai được đưa vào kinh doanh; nguyên tắc kinh doanh nhà ở, công trình xây dựng hình thành trong tương lai; huy động vốn và quản lý, sử dụng vốn huy động trong kinh doanh nhà ở…

Một số nội dung của cơ bản giữ nguyên quy định hiện hành như: nhà ở, công trình xây dựng hình thành trong tương lai phải xây dựng xong phần móng trước khi bán cho thuê mua; chủ đầu tư khi bán, cho thuê mua nhà ở hình thành trong tương lai phải được ngân hàng thực hiện bảo lãnh; chủ đầu tư chỉ được thu không quá 95% giá trị hợp đồng khi bên mua, bên thuê mua chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất.

Nội dung quy định về việc bảo lãnh trong bán, cho thuê mua nhà ở hình thành trong tương lai được sửa đổi, bổ sung làm rõ hơn tại Điều 28 của Dự thảo.

Chương 7 của Dự thảo quy định chi tiết về sàn giao dịch bất động sản, môi giới bất động sản, tư vấn quản lý bất động sản…

Theo đó, về mô hình hoạt động của sàn giao dịch bất động sản được quy định tại Điều 61 và Điều 62 của Dự thảo như sau: “Tổ chức, cá nhân kinh doanh dịch vụ sàn giao dịch môi giới bất động sản phải thành lập doanh nghiệp theo pháp luật về doanh nghiệp, phải đảm bảo điều kiện và đăng ký hoạt động theo pháp luật kinh doanh bất động sản”.

Về các loại bất động sản phải giao dịch qua sàn được quy định tại Điều 60 của Dự thảo.

Phương án 1: Chủ đầu tư dự án bất động sản khi bán, cho thuê mua nhà ở hình thành trong tương lai, công trình xây dựng hình thành trong tương lai; chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại quyền sử dụng đất đã có hạ tầng kỹ thuật trong dự án bất động sản phải thực hiện thông qua sàn giao dịch môi giới bất động sản.

Phương án 2: Các bất động sản đủ điều kiện đưa vào kinh doanh theo quy định tại Luật này mà chưa có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất thì phải thực hiện thông qua sàn giao dịch bất động sản.

Riêng đối với môi giới bất động sản, Dự thảo Luật sửa đổi còn mở ra điều kiện khác: “Cá nhân có quyền kinh doanh dịch vụ môi giới bất động sản độc lập nhưng phải có chứng chỉ hành nghề môi giới bất động sản và đăng ký nộp thuế theo quy định của pháp luật về thuế”. Với sự điều chỉnh này, kinh doanh dịch vụ môi giới bất động sản không bắt buộc phải thành lập doanh nghiệp, theo đó không phải chịu áp lực “có ít nhất 02 người có chứng chỉ hành nghề môi giới bất động sản”.

Bộ Xây dựng cho biết, thời gian dự kiến trình Quốc hội cho ý kiến lần đầu đối với dự án Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi) vào kỳ họp thứ 5 (tháng 5/2023) của Quốc hội khóa XV và thông qua dự án Luật vào kỳ họp thứ 6 (tháng 10/2023) của Quốc hội khóa XV. Dự án Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi) nếu được thông qua sẽ có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2024.

Năm 2021, cơn sốt đất tràn về Bắc Giang, theo đó, các phiên đấu giá trong khu vực thu hút được lượng lớn nhà đầu tư và mức giá trúng cao gấp 2 – 3 lần giá khởi điểm. Đến nay, thị trường đã hạ sốt nhưng tại khu vực này mức giá trúng đấu giá đất vẫn chênh tiền tỷ.

Ngày 10/9, tại Bắc Giang tổ chức đấu giá quyền sử dụng 69 lô đất tại Khu dân cư trung tâm xã Tân Hưng (Lạng Giang, Bắc Giang). Tổng diện tích các lô đất đưa ra đấu giá hơn 9.000 m2, giá khởi điểm gần 93 tỷ đồng.

Các lô đất có diện tích từ 126m2 trở lên, trong đó có 5 lô góc diện tích từ 163 đến hơn 175 m2/lô. Số tiền đặt cọc từ 200 – 450 triệu đồng/lô. Kết quả, tổng giá trúng 69 lô đất hơn 173 tỷ đồng, chênh 80,6 tỷ đồng so với giá khởi điểm.

Trong đó, lô có giá trúng cao nhất hơn 5,4 tỷ đồng, diện tích 175,6 m2, chênh lệch so với giá khởi điểm hơn 2,6 tỷ đồng. Một số lô khác có giá trúng chênh lệch so với giá khởi điểm hơn 2 tỷ đồng/lô.

Hiện nay, Khu dân cư trung tâm xã Tân Hưng đã hoàn thiện về hạ tầng giao thông, đầy đủ công trình phụ trợ, đặc biệt có lợi thế về giao thông đi lại thuận tiện, gần Khu công nghiệp Tân Hưng do đó thu hút nhiều nhà đầu tư.

Cuối tháng 8, tại huyện Lục Ngạn (Bắc Giang) tổ chức đấu giá 105 lô đất ở tại 2 xã Kiên Thành và Phượng Sơn. Tổng diện tích các lô đất là hơn 11.400 m2, tổng giá khởi điểm gần 90 tỷ đồng. Diện tích các lô đất từ 100 – 201m2, giá khởi điểm từ 750 triệu đồng đến hơn 2 tỷ đồng/lô. Khách hàng tham gia đấu giá đặt cọc trước từ 150 triệu đến 200 triệu đồng/lô, tùy theo vị trí.

Tại phiên đấu giá, 103/105 lô có khách hàng trả giá với tổng số tiền hơn 114,4 tỷ đồng, chênh lệch so với giá khởi điểm hơn 26,6 tỷ đồng.

Trong đó, lô có giá trúng cao nhất là 3,1 tỷ đồng, chênh lệch so với giá khởi điểm hơn 1 tỷ đồng. Lô đất này thuộc dự án hạ tầng kỹ thuật và khu dân cư phố Kim, xã Phượng Sơn, diện tích 201,5 m2.

Ảnh Báo Bắc Giang.

Hai lô đất không có khách hàng trả giá sẽ được huyện Lục Ngạn đưa vào đấu giá trong các phiên tới đây. Được biết, các khu dân cư, điểm dân cư trên đều có vị trí thuận lợi về giao thông, đã được san nền, vỉa hè rộng.

Tháng 3/2022, tại hội nghị đánh giá việc chấp hành các quy định của pháp luật về đấu giá tài sản trên địa bàn tỉnh Bắc Giang, Phó giám đốc Sở Tư pháp Lê Anh Tuấn cho biết, những năm gần đây các hoạt động đấu giá tài sản trên địa bàn tỉnh chủ yếu là đấu giá tài sản tang vật, phương tiện vi phạm hành chính bị tịch thu theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính; đấu giá tài sản thi hành án; đấu giá quyền khai thác khoáng sản; đấu giá tài sản là quyền sử dụng đất lựa chọn nhà đầu tư; đấu giá quyền sử dụng đất ở.

Trong đó, đấu giá quyền sử dụng đất ở được thực hiện thường xuyên và có giá trị lớn. Trong 2 năm (2020-2021), trên địa bàn tỉnh đã tổ chức 161 cuộc đấu giá tài sản quyền sử dụng đất ở với 9.191 lô, số lô đấu thành 7.720 lô, số lô bỏ cọc là 1.471; tổng giá bán khởi điểm là hơn 10.000 tỷ đồng; tổng số tiền trúng đấu giá thu được là hơn 11.800 tỷ đồng, tổng số tiền chênh lệch là hơn 1.600 tỷ đồng.

Lãnh đạo Sở Tư pháp cho hay, do hoạt động đấu giá tài sản có tính chất phức tạp, việc quản lý nhà nước đối với hoạt động đấu giá tài sản còn phụ thuộc vào sự phối hợp với các cơ quan, tổ chức liên quan, do đó hiệu quả quản lý nhà nước ở lĩnh vực này một số mặt còn chưa cao.

Bên cạnh đó, công tác phối hợp trong giám sát các cuộc đấu giá còn có lúc chưa được tốt; công tác thanh tra, kiểm tra trong lĩnh vực đấu giá còn chưa thường xuyên; việc xử lý các vi phạm trong hoạt động đấu giá tính răn đe chưa cao.

Theo các chuyên gia, thanh khoản chậm cùng hiện tượng giảm giá bất động sản đang lan dần trên thị trường là dấu hiệu cho thấy dấu hiệu ‘xì hơi’. Song, đây chỉ là sự điều chỉnh để thị trường bước sang giai đoạn phục hồi và tăng tốc trở lại.

Thị trường “xì hơi”

Ông Nguyễn Hoàng, nguyên Giám đốc bộ phận R&D của DKRA Việt Nam từng đưa ra nhận định rằng: “Thị trường bất động sản đang có những dấu hiệu “xì hơi” rõ nét”.

Cơ sở cho nhận định này, ông Hoàng chỉ ra hàng loạt vấn đề của thị trường, đó là sức mua đang ngày càng suy yếu không chỉ ở thị trường thứ cấp mà cả trên thị trường sơ cấp. Nhiều người tưởng rằng các nhà đầu tư sẽ đổ tiền mua bất động sản để bảo toàn giá trị tài sản, đồng tiền trong bối cảnh lạm phát, nhưng thực tế là cũng nhiều người do dự thận trọng khi giá bất động sản vẫn ở mức rất cao, họ chuyển hướng dòng tiền sang gửi tiết kiệm hoặc mua vàng, ngoại tệ.

Theo ông Hoàng, nguyên nhân tác động đến diễn biến của thị trường hiện tại không hoàn toàn đến từ các chính sách kiểm soát tín dụng bất động sản. Bởi lẽ, chính sách này đã có từ lâu. Đây chỉ là một phần tác động làm cho người mua bất động sản không còn dễ dàng vay như trước nữa.

Vị chuyên gia này phân tích thêm, trước khi nói đến câu chuyện liệu thị trường có đang chậm lại để bước vào chu kỳ tăng trưởng mới hay không, thì phải nhìn vào thực tế. Hiện nay dù thanh khoản chậm, nhưng giá nhà đất vẫn tăng cao so với thu nhập của người dân. Bên cạnh đó, nguồn cung mới thời gian qua dù có thời điểm được cải thiện nhưng về cơ bản vẫn rất thấp, thấp hơn nhiều so với thời điểm 2019 trở về trước.

Nói về kịch bản tương lai của thị trường trong năm 2022, ông Hoàng thẳng thắn cho rằng, thị trường bất động sản vẫn còn nhiều thách thức. Xét trong bối cảnh hiện tại, kịch bản nhiều khả năng nhất là mức giá bất động sản giữ nguyên và các chủ đầu tư sẽ gia tăng các chính sách bán hàng để hỗ trợ cũng như thu hút khách mua. Thậm chí, khả năng giảm giá sơ cấp là có thể nếu nhà đầu tư áp lực về dòng vốn.

Trong khi đó, ông Đinh Hoàng Thắng, quản lý cấp cao Batdongsan.com đưa ra nhận định chung về thị trường, đó là giá bán sơ cấp rất khó giảm vì nguồn cung hạn chế và nhu cầu cao, đặc biệt là tại trung tâm các thành phố lớn. Song, diễn biến này có thể trái ngược trên thị trường thứ cấp, giá bán có thể giảm được ở một số phân khúc.

Ông Thắng dự báo, các khu vực xuất hiện cơn sốt đất, giá tăng vọt trong thời gian ngắn nhưng không xứng với tiềm năng thì trong thời gian tới sẽ có hiện tượng giảm giá. Tuy nhiên, giá chỉ giảm cục bộ tại một số khu vực tăng trưởng nóng nhưng không có động lực phát triển còn những thị trường tăng trưởng với giá trị thực thì sẽ không giảm.

Còn ông Hiển lại đưa ra góc nhìn khác. Ông Hiển cho rằng, một số thị trường sẽ có thanh khoản giảm, nhất là giảm mạnh tại những khu vực bất động sản chưa tạo ra được dòng tiền khai thác, kinh doanh hay những bất động sản có giá trị lớn. Việc giảm thanh khoản này đã nhen nhóm từ quý I/2022 nhưng tới nay mới thực sự bắt đầu. Theo đó, tất cả những phân khúc như đất nền, nhà phố… trước đó bị đẩy giá tăng ảo sẽ mất thanh khoản trong thời gian dài nếu vẫn neo giá bán cao như hiện nay. Nhà đầu tư có thể hạ giá các sản phẩm khoảng 20 – 30% so với thị trường là hoàn toàn có thể xảy ra.

Còn lạc quan với thị trường

“Điều chỉnh để sàng lọc” – đó là nhận định lạc quan của một số chuyên gia. Dù thừa nhận về diễn biến chậm thanh khoản, có phần cắt lỗ nhưng các chuyên gia đặt kỳ vọng vào thị trường địa ốc sẽ sớm phục hồi và tăng tốc.

Ông Võ Huỳnh Tuấn Kiệt, Giám đốc bộ phận Tiếp thị dự án nhà ở CBRE Việt Nam nhận định, thị trường sẽ bước vào giai đoạn sàng lọc mạnh mẽ đối với chủ đầu tư. Những chủ đầu tư có năng lực tài chính tốt mới có thể đảm bảo khả năng triển khai sản dự án. Còn đối với nhà đầu tư, tâm lý chung sẽ bị ảnh hưởng khi các chính sách kìm hãm được áp dụng.

Bản thân các nhà đầu tư sẽ có kế hoạch tái cấu trúc các danh mục đầu tư. Việc quyết định đầu tư tại thời điểm hiện tại sẽ được chọn lọc kỹ lưỡng hơn vì phải cân đối yếu tố thanh khoản. Nhà đầu tư sẽ có tâm lý đầu tư dài hạn hơn.

Trong khi đó, TS. Lê Xuân Nghĩa, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính tiền tệ quốc gia nhận định, thị trường bất động sản đang ở mức “chân không tới đất, đầu không tới trời”.

Phần lớn giao dịch bất động sản trong 2 năm vừa qua đều là của nhà đầu tư, số lượng mua để ở chỉ chiếm 0,26 phần nghìn, thị trường là sân chơi của nhà phát triển dự án và nhà đầu tư thứ cấp.

“Nhưng kinh tế Việt Nam đang tăng trưởng tốt khiến cho lo ngại về thị trường bất động sản, chứng khoán giảm đi, với nền tảng kinh tế vĩ mô ổn định, lạm phát thấp, tăng trưởng kinh tế cao, lãi suất tăng ít… giúp cho thị trường sẽ không sụp đổ và sau đó sẽ phục hồi”, ông Nghĩa đưa ra dự báo lạc quan.